Objašnjenja pojmova u pravnoj
i sudskoj terminologiji

home_lawyer_6

Agencija za privredne registre

Agencija za privredne registre je jedinstvena elektronska baza podataka svih pravnih subjekata jedne države. Da bi se neka organizacija smatrala pravnim licem, pored ostalih uslova koje mora da ispuni, neophodno je i da bude upisana u odgovarajući registar. Time stiče svoja zakonska prava i obaveze, kao što su: zakonske mogućnosti da se prave ugovori, da se tuži ili bude tužena, obavlja svoju delatnost itd.

Osnovni podaci o privrednog društva, podaci o članovima društva, zastupnicima, ograncima, finansijskim izveštajima, zalozima na pokretnim stvarima, sudskim zabranama i o finansijskom lizingu mogu se naći na sajtu Agencije za privredne registre.

home_lawyer_6

Arbitraža

Arbitraža je naziv za rješavanje sporova među pojedinim strankama van sudova, odnosno uz pomoć za to zakonom ili međusobnim dogovorom ovlaštenih presuditelja ili arbitara.

Arbitar, odnosno arbitražni sud kao nedržavni sud svoje ovlaštenje za rješavanje spora crpi iz sporazuma stranaka.

home_lawyer_6

Autorsko delo

Autorsko delo je originalna duhovna tvorevina autora, izražena u određenoj formi, bez obzira na njegovu umetničku, naučnu ili drugu vrednost, njegovu namenu, veličinu, sadržinu i način ispoljavanja, kao i dopuštenost javnog saopštavanja njegove sadržine.

Autorskim delom smatraju se, naročito:
1) pisana dela (knjige, brošure, članci, prevodi, računarski programi u bilo kojem obliku njihovog izražavanja, uključujući i pripremni materijal za njihovu izradu i dr.);
2) govorna dela (predavanja, govori, besede i dr.);
3) dramska, dramsko-muzička, koreografska i pantomimska dela, kao i dela koja potiču iz folklora;
4) muzička dela, sa rečima ili bez reči;
5) filmska dela (kinematografska i televizijska dela);
6) dela likovne umetnosti (slike, crteži, skice, grafike, skulpture i dr.);
7) dela arhitekture, primenjene umetnosti i industrijskog oblikovanja;
8) kartografska dela (geografske i topografske karte);
9) planovi, skice, makete i fotografije;
10) pozorišna režija.

home_lawyer_6

Bračni ugovor

Bračni ugovor je ugovor koji zaključuju budući supružnici pre stupanja u brak, ili lica koja otpočinju vanbračnu zajednicu. Ovim ugovorom se uređuju njihovi imovinski odnosi. Drugim rečima, predbračnim ugovorom budući supružnici raspodeljuju svoju buduću imovinu za slučaj razvoda.

Ovakav ugovor mora biti zaključen u pismenoj formi i overen od strane sudije. Reguliše ga PORODIČNI ZAKON.

home_lawyer_6

Garancija

Garancija je posebna pogodnost kojom davalac garancije garantuje za svoju robu ili uslugu posebnom izjavom, koja predstavlja dodatni, voljni korak, kojim se potrošaču mogu obećati posebne pogodnosti, ali isključivo više u odnosu na zakonske odredbe

home_lawyer_6

Izvršenje

Prinudno namirivanje potraživanja izvršnih poverilaca zasnovano na verodostojnim ispravama naziva se izvršenje. To je deo sudskog izvršnog postupka

Posebno je u funkciji ubrzanja pravnog prometa izvršni beležnički akt, odnosno akt sastavljen od strane javnog beležnika koji ima snagu izvršnog naslova. Na ovaj način stranke u jednom ugovornom odnosu mogu već prilikom zaključenja ugovora kod javnog beležnika prihvatiti i neposredno izvršenje tog ugovora, bez prethodnog sudskog postupka.

home_lawyer_6

Izjava o kompenzaciji

Izjava o kompenzaciji (prebijanju) je dokument koji izdaje dužnik poveriocu kao izjavu da je prebijanje nastalo. Obe strane mogu inicirati prebijanje – popuniti Izjjavu i poslati je drugoj strani. U Izjavu se unose podaci dužnika i poverioca, kao i svi računi koji se kompenzuju. Izjavu overavaju obe strane i nakon toga je dostavljaju svom knjigovodstvu na knjiženje.

home_lawyer_6

Javni beležnik - Notar

Notar ili javni beležnik je stara pravnička profesija čija je uloga da sve ugovore, sporazume i druge pismene beleške, overava i odgovara za njihovu zakonitost. Pored ovoga javni beležnici obavljaju i određene poslove po nalogu suda.

Najznačajnija delatnost javnog beležnika sastoji se u sastavljanju dokumenta u vidu beležničkog akta (zapis javnog beležnika).

home_lawyer_6

Katastar

Katastar je javna knjiga koja sadrži zbir podataka o zemljištu. Ovi podaci se koriste za statističke, ekonomske i druge svrhe, za izradu zemljišnih knjiga i kao osnova za oporezivanje stanovnika. On sadrži podatke o položaju, obliku i površini katastarskih čestica i temelj je upisa prava vlasništa i drugih stvarnih prava u zemljišne knjige.

Kada se kaže katastar, najčešće se misli na katastar nepokretnosti, ali moguće je i neke druge objekte i aktivnosti odrediti geografski i vlasnički pa se i oni nazivaju katastrima. Tako postoji katastar industrijskih postrojenja, zgrada, voda, podzemnih voda, šumski katastar i ostali.

home_lawyer_6

Krivični postupak

Cilj krivičnog postupka je rešavanje krivične stvari koja je predmet postupka, odnosno krivičnog dela koje je predmet optužnice i o kome odluku treba da donese krivični sud.

home_lawyer_6

Kompenzacija

Kompenzacija je postupak kojim se obostrana dugovanja usaglašavaju i dugovi tako namiruju bez plaćanja.

home_lawyer_6

Komitent

Naredbodavac; poslovni prijatelj van mesta u kojem je trgovina kome se poverava da u svome mestu zastupa dotičnu trgovinu

home_lawyer_6

Komunalne usluge

Komunalne usluge su delatnosti pružanja usluga od značaja za ostvarenje životnih potreba fizičkih i pravnih lica kod kojih je jedinica lokalne samouprave dužna da stvori uslove za obezbeđenje odgovarajućeg kvaliteta, obima, dostupnosti i kontinuiteta, kao i nadzor nad njihovim vršenjem.

Komunalne delatnosti su delatnosti od opšteg interesa. Reguliše i uređuje ih Zakon o komunalnim uslugama

home_lawyer_6

Likvidacija

Likvidacija je postupak ukidanja / gašenja privrednog društva i može biti prinudna i dobrovoljna.

Likvidacija privrednog društva je postupak koji se sprovodi kada društvo ima dovoljno finansijskih sredstava za pokriće svih svojih obaveza

home_lawyer_6

Naknada štete

Šteta se pojavljuje u dva oblika: kao materijalna šteta ili umanjenje nečije imovine, odnosno sprečavanje uvećanja nečije imovine, ili kao nematerijalna šteta, odnosno kao posledica prouzrokovanja fizičkog bola, straha, naruženosti ili psihičkog bola zbog povrede časti i ugleda.

Naknada materijalne štete obuhvata naturalnu restituciju i novčanu naknadu.

Naturalna restitucija je uspostavljanje stanja koje je prethodilo šteti, tj. oštećeno dobro se dovodi u stanje u kome se nalazilo pre nego što je nastala šteta.

Naknada štete ne može biti veća od štete.

home_lawyer_6

Neosnovano bogaćenje

Sticanje bez osnova postoji kada neko činidbom ili na drugi način stekne nešto što mu po pravu ne pripada.

Sticanje bez osnova ili kako se još naziva pravno neosnovano obogaćenje je poseban izvor obligacija, manjeg značaja i obuhvatnosti nego ugovor ili prouzrokovanje štete. Opšte je pravilo da se niko ne može obogatiti bez pravnog osnova, na tuđ račun. Iz toga nastaje obligacioni odnos u kome je obogaćeni dužnik, a osiromašeni povjerilac.

Osiromašeni ima pravo potraživati da se ono što je obogaćeni primio vrati.

home_lawyer_6

Opomena

Opomena je pismeno kojim neko lice fizičko ili pravno obaveštava da je neka pravna obaveza dospela, te mu se ostavlja odredjeni rok da je ispuni.

Opomena je prethodnica tužbi i predlozima za izvršenje, često zakon, lica koja hoće da pokrenu odredjene sporove ili izvršenja upućuje da su obavezna prvo poslati opomenu.

home_lawyer_6

Oportunitet

Oportunitet zapravo znači da umesto suđenja za delo koje ste izvršili , svoj dug prema oštećenom i Državi ispunite tako što ćete :
1. Ostećenom platiti određenu sumu koju Vam tužilac odredi.
2. Obaviti humanitarni rad u nekoj instituciji, ako nemate sredstava da platite, recimo, a imate vremena da na ovaj nacin ispunite deo svojih obaveza.
3. Da ispunite dospele obaveze izdržavanja.
4. Da se podvrgnete lećenju od alkoholizma, upotrebe opojnih droga, odnosno da se podvrgnete psihosocijalnim terapijama.

Ovo su najučestaliji vidovi ovog instituta, ali pored njih postoje i druge obaveze koje mozete pronaci u članu 236. ZKP.

home_lawyer_6

Ostavinski postupak

Skup pravnih pravila kojima se uređuje nasljeđivanje naziva se ostavinski postupak. Predlog za pokretanje ostavinskog postupka pokreće nadležni sud po službenoj dužnosti, nakon sto sazna za činjenicu smrti. Međutim,moguće je da zainteresovana stranka (naslednik, poverilac, legatar, izvršilac zaveštanja ili neko drugo lice), sudu dostavi dokaze o smrti ostavioca i na taj način praktično predloži sudu pokretanje ostavinskog postupka.

To je vanparnički postupak kojim se vrši nasledno pravo.

home_lawyer_6

Ovlašćenje

Ovlašćenje (punomoćje) je ugovor između vlastodavca i punomoćnika. Njime se punomoćnik obavezuje da, uz naknadu ili besplatno, u ime i za račun vlastodavca, preduzima određene pravne poslove. Pravni poslovi ovakvim ugovorom neposredno obavezuju vlastodavca i drugu ugovornu stranu.

home_lawyer_6

Ovlašćeni organi

Ovlašćeni organi su organi uprave, ovlašćeni inspektori, javni tužilac i drugi organi i organizacije, koje vrše javna ovlašćenja u čiju nadležnost spada neposredno izvršenje ili nadzor nad izvršenjem propisa u kojima su prekršaji predviđeni.

home_lawyer_6

Parcelacija

Parcelacija predtavlja deobu katastarske parcele na dva ili više delova, tj. novih katastarskih parcela, zavisno od zahteva naručioca i od važećih urbanističkiih uslova, čime se obrajzuju građevinske parcele.

home_lawyer_6

Preparcelacija

Preparcelacija je postupak izmene granica više katastarskih parcela tako da se obrazuju katastarske parcele drugačijeg oblika od postojećeg.

home_lawyer_6

Preinačenje tužbe

Postupak izmene tužbenog zahteva zove se Preinačenje tužbe.

Preinačenje tužbe može biti:
• Subjektivno preinačenje - menjaju se parnične stranke
• Objektivno preinačenje - menja se tužbeni zahtev

home_lawyer_6

Pravni savet

Pravni savet je generalno definisan kao usmena ili pismena procena primene osnovnih principa prava i zakonskih odredbi, od strane stručnog lica, na odredjeno činjenično stanje.

Ukoliko mislite da je vaš interes ili pravo bilo kako povredjeno, ili želite da saznate kako da se zaštitite, pravni stručnjak, odnosno pravnik - advokat, može Vam dati stručan savet iz oblasti koja vas interesuje.

home_lawyer_6

Pravo preče kupovine

Pravo preče kupovine prema tekstu Zakonu označava :

- Suvlasnika ili više njih ako na nepokretnosti ima dva ili više vlasnika,
- Vlasnika susednog zemljišta koje se graniče sa zemljštem koje se prodaje.

Ako na nepokretnosti ima dva ili više suvlasnika (vlasnika susednih zemljišta), suvlasnik nepokretnosti koji namerava da proda svoj suvlasnički (vlasnički) deo dužan je da ga prethodno ponudi na prodaju ostalim suvlasnicima ((vlasnicima susednih zemljišta).

U slučaju kad ima više suvlasnika (vlasnika susednih parcela), prvenstvo u ostvarivanju prava preče kupovine ima suvlasnik (vlasnik) sa većim suvlasničkim (vlasničkim) delom.

Kad ima više suvlasnika (vlasnika susednih parcela koje se graniče) koji bi imali pravo preče kupovine, suvlasnik (vlasnik) nepokretnosti ima pravo da sam odluči kome će od njih prodati svoj deo nepokretnosti.

home_lawyer_6

Prigovori na predlog za izvršenje

Redovni pravni lek koje lice može upotrebiti kao primedbu na predlog za izvršenje radi zaštite prava i interesa.

Prigovor može podneti lice koje ostvaruje pravo na ulaganje prigovora .

home_lawyer_6

Prigovor na odluku osiguranja

Redovni pravni lek koje korisnik može upotrebiti kao primedbu na pružanje usluga osiguranja radi zaštite prava i interesa.

Prigovor može podneti osiguranik, ugovarač osiguranja, korisnik osiguranja ili treće oštećeno lice.

home_lawyer_6

Pritužba

Reč pritužba je isto što i prigovor. Redovni pravni lek koje korisnik može upotrebiti kao primedbu na pružanje usluga

Pritužba je pismena predstavka zbog nezakonitog ili nepravilnog postupka, izraz nezadovoljstva.

home_lawyer_6

Predlog za izvršenje

Inicijalni akt kojim se pokreće izvršni postupak naziva se predlog za izvršenje ili predlog za obezbeđenje potraživanja. Pokreće ga izvršni poverilac ili nadležni organ po službenoj dužnosti na osnovu verodostojne isprave.

Poverilac ovakvim postupkom zahteva od suda da prinudnim putem izvrši ono što je označeno u samoj izvršnoj ispravi.

home_lawyer_6

Prekršajni postupak

Postupak u kome se pred sudom utvrđuje prekršajna odgovornost, odnosno protivpravno delo koje je zakonom ili drugim propisom nadležnog organa određeno kao prekršaj, naziva se prekršajni postupak.

Ukoliko neko izvrši bilo kakvu protivzakonitu radnju, pred sudom se može u prekršajnom postupku ustanoviti da li je povredjen zakon, odnosno da li je došlo do protivpravnog ponašanja, kao i nadoknaditi eventualna šteta izazvana ovakvim postupkom. Ovakav postupak može voditi kako privatno, tako i pravno lice, a može se sprovesti i po službenoj dužnosti.

home_lawyer_6

Reklamacija

Reklamacija je sredstvo kojim potrošač traži od trgovca da popravi ili zameni robu, povraćaj novca, ili raskid ugovora, zbog nedostataka koji su se pojavili na proizvodu, a sve u skladu sa Zakonom.

Možete preuzeti dokument, obrazac za prigovor – reklamaciju, koji je u potpunosti usklađen sa ZAKONOM O ZAŠTITI POTROŠAČA.

Reklamacija - obrazac

home_lawyer_6

Ročište

Ročište, u procesnom pravu, je vrijeme određeno za usmene parnične radnje stranaka pred sudom (održavanje glavne rasprave, pokušaje mirenja ili poravnanja, izvođenje dokaza).

Pripremno ročište je neobavezna faza u parničnom postupku koja se sprovodi s ciljem pripreme glavne rasprave.

home_lawyer_6

Roditeljsko pravo

Roditeljsko pravo definiše opštu zakonsku odgovornost roditelja za dobrobit deteta, i njime se reguliše niz konkretnih prava i obaveza koja u tom odnosu postoje.

Roditeljsko pravo proističe iz same činjenice da je neko roditelj, pa počinje danom rođenja deteta, a prestaje kada dete napuni 18 godina, ili ranije – ako dete stupi u brak ili dobije sopstveno dete, a pritom ima najmanje 16 godina i sud proceni da je dostiglo telesnu i duševnu zrelost potrebnu za samostalno staranje o sopstvenoj ličnosti, pravima i interesima.

Pod određenim okolnostima, roditeljsko pravo može da se produži i nakon punoletstva deteta, recimo usled zaostalog duševnog razvoja dete nije sposobno da se stara o sebi.

home_lawyer_6

Radni nalog

Radni nalog se izdaje u obliku dokumenta, te služi praćenju radova koje obavlja pojedina osoba ili organizacijska jedinica poslovnog subjekta.

Na radnom nalogu nalaze se sve stavke koje su potrebne kako bi lica, kojima se izdaje radni nalog, bila u potpunosti informisani s radovima koji ih očekuju na terenu.

home_lawyer_6

Saobraznost usluge

Usluga je saobrazna ugovorenoj ako:
• ima redovna svojstva, usluge iste vrste
• po sadržini, kvalitetu i svrsi odgovara opisu koji je trgovac pre zaključenja ugovora dao oglasom ili na drugi način odgovara opisu koji je trgovac dao oglasom ili dok je pružao uslugu, pod uslovom da je to moglo da utiče na odluku potrošača
• odgovara osnovanim očekivanjima s obzirom na prirodu usluge i javna obećanja trgovca
• ima posebna svojstva koja je potrošač zahtevao, koje je trgovac znao ili je morao da zna u trenutku zaključenja ugovora.
Ukoliko usluga ne ispunjava bilo koji od ova četiri uslova onda je nesaobrazna ugovoru.

Ako je izvršena usluga nesaobrazna ugovoru, potrošač ima pravo na otklanjanje nesaobraznosti vršenjem usluge koja je prvobitno ugovorena.

Treba razlikovati pojam saobraznosti, koji je zakonska obaveza, od

GARANCIJE

home_lawyer_6

Stečaj

Stečaj je postupak koji se može sprovesti kao bankrotstvo ili reorganizacija nad stečajnim dužnikom (pravnim licem) koji je nesposoban za plaćanje.Kroz bankrotstvo se poverioci namiruju prodajom celokupne imovine stečajnog dužnika, a kroz reorganizaciju na način i pod uslovima predviđenim planom reorganizacije.

Osnovni cilj bankrota/stečaja je zaštita ugovora, odnosno zaštita privatne svojine poverilaca.

Stečajni postupak se pokreće predlogom poverioca ili stečajnog dužnika. Stečajni postupak traje nekad i duže od godinu dana, u okviru redovnog suda, a regulisan je Zakonom o stečaju Republike Srbije

home_lawyer_6

Sudsko poravnanje

Ugovor stranaka u parnici o načinu rešenja medusobnih spornih pitanja ili uklanjanju neizvesnosti povodom tih pitanja.

Sudsko poravnanje ima snagu izvršne sudske isprave, odnosno u slučaju neispunjenja obaveze može se tražiti prinudno izvršenje na osnovu sudskog poravnanja.

home_lawyer_6

Sudska opomena

Krivicna sankcija vaspitnog karaktera iz grupe mera upozorenja. Izriče se umesto kazne zatvora ili novčane kazne punoletnom i krivično odgovornom učiniocu, manje društveno opasnog krivičnog dela, ukoliko se može očekivati da će i samo upozorenje dovoljno uticati na učinioca da više ne vrši krivicna dela.

Može se izreći za krivična dela za koja je zaprećena novčana kazna ili kazna zatvora do jedne godine, a izuzetno, što je posebno interesantno za novinare, i za krivična dela za koja je zaprećena kazna do tri godine zatvora, kao što su kleveta ili iznošenje ličnih i porodicnih prilika.

home_lawyer_6

Suvlasništvo

Suvlasništvo je vlasništvo više osoba na istoj fizički nepodeljenoj stvari po dijelovima koji su alikvotno (idealno) podijeljeni. Udeo pojedinog suvlasnika određuje se razlomkom. Deo svakog vlasnika naziva se idealnim delom.

Svaki suvlasnik ima pravo posedovati i koristiti čitavu stvar, ukoliko time ne ometa druge suvlasnike.
Svaki suvlasnik može svojim delom raspolagati (prodavati, zalagati, iznajmljivati ga i sl.), pri čemu - ako nije sa preostalim suvlasnicima izričito ugovorio drugačije - ne mora tražiti saglasnost drugih suvlasnika, i ne mora im nuditi da otkupe njegov suvlasnički deo.

Treba ga razlikovati od ZAJEDNIČKOG VLASNIŠTVA

home_lawyer_6

Testament

Testament je Zakonom uređeni oblik poslednje izjave volje. Predvidene forme jesu: sudsko zaveštanje, svojerucno zaveštanje, zaveštanje pred svedocima, usmeno zaveštanje, vojno zaveštanje, brodsko zaveštanje, konzularno zaveštanje

Testamentom se uređuje raspodela imovine posle smrti i, eventualno, daju druge izjave i naredbe.

home_lawyer_6

Tužba

Tužba je inicijalna radnja koju pokreće tužilac pred sudom, u prvostepenom parničnom postupku radi pružanja pravne zaštite ili ispitivanja zakonitosti, iz ličnih, porodičnih, radnih, trgovačkih, imovinskopravnih i drugih građanskopravnih odnosa.

Tužbe mogu podnositi kako fizička, tako i pravna lica.

home_lawyer_6

Ugovor

Pravni posao zaključen izmedju dva ili više lica, saglasnošću volje, kojim se ugovorne strane međusobno obavezuju na neke činidbe, i time stvaraju pravnu obavezu.

Pravni učinak može se proizvesti u postanku, prestanku ili promeni pravnih odnosa.

home_lawyer_6

Ugovor o doživotnom izdržavanju

Ugovor kojim se jedno lice, primalac izdržavanja, obavezuje da se posle njegove smrti na davaoca izdržavanja prenese svojina određenih stvari ili nekih prava, dok se davalac izdržavanja obavezuje, da će primaoca izdržavanja izdržavati do smrti, odnosno da će se brinuti o njemu do kraja njegovog života, te da će ga nakon smrti sahraniti, u skladu sa njegovim željama.

Regulisan je odredbama člana 194. do člana 205. Zakona o nasleđivanju.

home_lawyer_6

Uknjižba

Upis u zemljišne knjige kojim se konačno stiču ili gube zemljišno-knjižna prava (pravo svojine, pravo službenosti, pravo zaloge i sl.)

Zemljišne knjige su javne knjige (registar) u koje se upisuju nekretnine, vlasništvo i druga stvarna prava i neka obvezna prava na nekretninama te određeni drugi odnosi relevantni za pravni promet nekretninama.

home_lawyer_6

Vansudsko poravnanje

Pravni akt (ugovor) kojim se van sudskog postupka rešavaju sporni odnosi i uklanjaju neizvesnosti u pogledu prava i obaveza ugovorenih strana.

Dve strane koje su potpisivale ugovor, a da se u postupku realizacije nisu neke obaveze izvršile, ili je neko bio oštećen, mogu se van suda dogovoriti o poravnanju. Oštećenoj strani bi se nadoknadila šteta dogovorom

home_lawyer_6

Zajedničko vlasništvo

Kada na nepodeljenoj stvari postoji vlasništvo dve ili više osoba koje sve u njemu imaju udeo, ali veličina njihovih udela nije tačno određena određena onda se to zove zajedničko vlasništvo.

Kod zajedničkog vlasništva, sve odluke o upravljanju stvari donose se konsenzusom, odnosno davanjem saglasnosti svih vlasnika.

Treba ga razlikovati od SUVLASNIŠTVA

home_lawyer_6

Žalba

Redovni pravni lek protiv prvostepenih odluka sudova i drugih državnih organa u svim postupcima, osim izvršnog postupka.

Žalba predstavlja zahtev da se prvostepena presuda ili rešenje preinači ili ukine.

Kod retkih izuzetaka, ima suspenzivno dejstvo, odnosno odlaže izvršenje pobijane odluke, kao i devolutivno dejstvo, odnosno izjavljivanjem žalbe uspostavlja se nadležnost drugog suda ili organa za odlučivanje.